Protest Fudr at ddant bawb

21 Mehefin 2013

Adolygiad Angharad Thomas

1 dafarn, 6 drama, 6 awdur, 3 cyfarwyddwr, 9 o actorion a llond y lle o gynulleidfa frwd – roedd Protest Fudr Tafwyl yn noson a hanner neithiwr a phawb wedi cael gwledd o ddrama byw ac adloniant!

Protest yn y Porter's

Protest yn y Porter’s

Roedd y fformat yn fodern ac yn wreiddiol, 6 drama fer, wedi’u perfformio yn ystafell sinema Porters yng nghanol dre, dan y thema ‘Ti’n Gêm’. Yr awduron oedd Ian Rowlands, Sera Moore Williams, Manon Wyn, Dafydd Emyr, Mared Elliw Huws, ac yn popio’i geirios (ysgrifennu drama am y tro cyntaf!) Ianto Phillips. Roedd tipyn o amrywiaeth yn nghynnwys y dramau hefyd – swingers, angylion, cyffuriau, rhyw, llofruddiaeth a chymeriadau teledu plant Igi, Tigi, Blip a Blop! Rhywbeth bach at ddant pawb – yn sicr, roedd yr amrywiaeth yn rhan fawr o’r apel.

Rebecca Harries a Richard Elfyn yn perfformio yn nrama Dafydd Emyr 'Ti'n Gem'

Rebecca Harries a Richard Elfyn yn perfformio yn nrama Dafydd Emyr ‘Ti’n Gem’

Mae’n anodd dewis un uchafbwynt gan i’r noson i gyd fod yn adloniant pur, ond roedd drama Ian Rowlans, Soffa So Gwd yn wych, a pherfformiadau rhai o’r cast yn werth bob ceiniog o’r ffi mynediad o £5. Falle bod angen son yn arbennig am berfformiadau gwych Rebecca Harries a Richard Elfyn yn nrama gomedi dywyll Dafydd Emyr, ‘Ti’n Gem’ hefyd.

Roedd yr awyrgylch yn egniol – bwrlwm o bobl yn cael peint a chlonc. Roedd cymaint o bobl wedi dod bu’n rhaid aildrefnu a pherfformio 2 waith (8pm a 9.30pm) er mwyn osgoi siomi’r gynulleidfa frwd oedd wedi troi lan!

Mae’r cwmni Dirty Protest yn disgrifio’i hunain fel “cwmni theatr ymylol sydd, ers lansio yn 2007, wedi gweithio gyda thros 100 o awduron Cymreig, llwyfannu dramau newydd mewn lleoliadau amrywiol fel tafarndai, clybiau, siopau kebab, trin gwallt a hyd yn oed mewn coedwig!’ Y bwriad yw creu theatr sy’n mynnu sylw gan ysgwyd seiliau’r byd celfyddydol! Dwi’n meddwl fod pawb oedd yn bresennol neithiwr wedi cael profiad theatrig gwahanol iawn i’r arfer – ac yn ôl y drafodaeth yn y bar wedyn, mae pawb am weld mwy o’r math yma o nosweithiau.

Dylai’r criw cyfan fod yn falch iawn o’r cynhyrchiad neithiwr – noson o ddramau newydd oedd yn slic a chyffrous.

Egwyl yn y bar

Egwyl yn y bar

Mae’n gret bod Protest Fudr yn rhan o Tafwyl eleni eto, gan bod nifer o’r gynulleidfa neithiwr, yn dod ar draws Protest Fudr am y tro cyntaf!  Os nad ydych chi wedi bod i noson debyg o’r blaen, gwnewch yn siwr eich bod yn mynd tro nesaf! Profiad a hanner! Diolch Protest Fudr a Tafwyl!

 

 

 

 

Protest yn plesio

Gan Aled Richards

Siom oedd cyrraedd Porters i ddarganfod fod y tocynnau ar gyfer arlwy diweddaraf Protest Fudr wedi eu gwerthu i gyd. Yn ffodus, doedd dim rhaid gofidio gan bod y trefniadau brys wedi eu gwneud i roi ail berfformiad yn hwyrach yn y noson. Doedd dim i’w wneud felly ond aros yn y bar ac aros. Ac roedd yr aros yn werth pob eiiad.

Roedd nifer yn dod i weld un o sioeau Protest Fudr  am y tro cyntaf ac yn ansicr o beth oedd o’u blaenau. Y syniad yw bod hanner dwsin o ddramodwyr yn cael eu dewis i sgwennu drama fer o dan thema gyffredin. A’r thema tro hwn oedd “Ti’n gem?”.

Roedd y stafell gefn dan ei sang ar gyfer ail-berfformiad y noson a’r gynulleidfa yn sicr yn gêm i gael eu tywys ar daith i fydoedd tu hwnt i’r pedair wal. Roedd y daith weithiau’n frawychus, weithiau’n swreal, weithiau’n haniaethol. Roedd yn gwneud i ni chwerthin uchel, yn ein brawychu ac yn ein gwneud yn anghyfforddus ar brydiau ond yn sicr doedd y daith byth yn ddiflas.

Er fod un thema yn uno’r chwe drama roeddent i gyd yn dra gwahanol ac yn nhraddodiad Protest Fudr. Cafwyd rhyw hoyw, cyffuriau, caethion, llofruddiaethau, swingers,  a chyflwynwyr plant. Tipyn o gymysgfa mewn un noson o theatr!

Tipyn o sialens yw sgwennu drama ddeg munud mewn llai na mis ond dyna llwyddodd y chwe dramodydd i wneud. Ac mae angen rhoi clod mawr i’r actorion a’m berfformiadau caboledig a’r cyfarwyddwyr am eu hysbrydoliaeth wrth lwyfanu’r dramau.

Un o nodau Protest Fudr yw i roi cyfle i ddramodwyr newydd. Ianto Phillips oedd yn ‘popio ei geirios’ y tro hyn ac roedd ei ddrama am gyflwynwyr teledu plant yn glyfar, yn feiddgar â’r hiwmor du yn cael y gynulleidfa’n rolio chwerthin.

Ond fel roedd poblogrwydd y noson yn profi, mae Protest Fudr yn mynd o nerth i nerth ac rwy’n siwr y bydd yn parhau felly.  A byddaf i yn sicr yn troi fyny’n gynnar i sicrhau ticed tro nesaf!

Gwthio’r Ffiniau

Adolygiad Heledd Hardy

Roedd Porters, Caerdydd, dan ei sang Nos Iau yr 20fed o Fehefin, y seithfed noson o ŵyl Tafwyl yng Nghaerdydd,  gyda thorf anferth. Mor fawr, fel roedd yn rhaid ychwangeu cadeiriau a chynnal ail berfformiad ar fyr rybudd. Tyrrodd trawsdoriad eang o bobl y ddinas i weld chwe drama fer a gyflwynwyd gan Protest Fudur. Bwriad Branwen Davies, sef cydlynydd y perfformaidau ac awdures sydd ar hyn o bryd ar ganol PhD ymarferol yn edrych ar ‘ysgrifennu creadigol’, oedd creu “noson hwyliog digon penagored fel y gallai’r dramodwyr arbrofi ac o bosib defnyddio’r cyfle i wthio eu ffiniau personol.”

Llwyddodd yr awduron i wneud hynny ar y ddau gownt: Roedd llawer o chwerthin “mas yn uchel” (ie, cyfieithiad llythrennol o “out loud”, chwedl y cymeriad Rhys yn nrama fer Dafydd Emyr), yn ogystal ac arbrofi gyda ffiniau cyfforddus ein disgwyliadau o gymeriadau ar gyfer plant.

Thema’r dramâu (10 munud o hyd ac hyd at 4 cymeriad) a’r noson oedd Ti’n gêm?, a mi gafodd pob awdur dair wythnos i ysgrifennu a dehongli y thema mewn unrhyw ffordd.  Yn wir, roedd gofyn i’r gynulleidfa fod ‘yn gêm’ i fod yn dyst i’r rhai o’r sefyllfaoedd a gyflwynwyd. Portreadwyd sefyllfaoedd amrywiol i’r gynulleidfa gan y chwe awdur. Archwiliodd Ian Rowlands gymhelliad dyn hoyw wrth arbrofi gyda chymryd cocên gan “posh bird”. Perthynas dwy ffrind: eu dyheuadau a’u breuddwydion; ar goll mewn treigl amser Becketianaidd (neu efallai taw mewn tardis oedden nhw) oedd cynsail drama fer Sera Moore Williams. Cwpwl ar drothwy arbrofi’n rhywiol gyda cwpwl allblyg oedd comedi ffarsical Manon Wyn.

Portreadodd Dafydd Emyr gwpwl hŷn dosbarth canol (‘doo-gooders’) yn Ti’n Gêm?. Llwyddodd, nid yn unig i chwarae gyda dyheuad dyn o hunan laddiad, ble roedd y cymeriad Rhys yn ‘gêm’ i roi pob ceiniog at elusen cyn marw,  ond hefyd chwarae gyda geirau. Portreadwyd cyfieithydd canol oed gyda’i niwrosis ieithyddol yn gelfydd gan Richard Elfyn, gan gyfleu ni’r Cymru a’n hobsesiwn gyda gramadeg a chywiro cyfieithiadau llythrennol.

Y tebygrwydd rhwng y gemau sy’n cael eu chwarae rhwng pobl ifanc ‘ar y pop’ yn eu hugeiniadu, a phlant ar iard yr ysgol a gyflwynwyd gan Mared Elliw Huws.  Byd swrealaidd a gyflwynodd Ianto Phillips, gyda chymeriadau plant Cymru wedi eu cloi ym “myd y bwlshit”, a’r penderfyniad oedd gan y cymeriadau oedd “aros yma a byw” mewn “ffatri” ddu o adlonu plant Cymru, neu “mynd a marw.”

REbecca Harries a Richard Elfyn

Rebecca Harries a Richard Elfyn

 

Cydblethi Hiwmor

Yn y gwagle ac ar y llwyfan weddol bitw, gyda’r sgript yn nwylo’r actorion, roedd gofyn bod y dychymyg yn medru llenwi’r bylchau (suspension of disbelief). Ac roedd digon o fylchau i’w llenwi! Nid oherwydd bod diffyg cyd-destun na sylwedd chwaith ond oherwydd fod pob un o’r awduron wedi cyfleu ‘gwacter’ neu ‘ddiffyg’ wrth bortreadu cymeriadau a sefyllfaeodd cyfoes.
Llenwi tyllau tîn gyda gwelltyn llawn cocên oedd un delwedd gref a gyflwynwyd gan Ian Rowlands yn Soffa So Gwd. Wrth i Rebecca Harris adrodd stori Gwyn, llwyddodd Rhys Ap Trefor bortreadu dyn sensitif a oedd yn llewni, nid yn unig ei dîn ei hun a thîn y ferch gefnog (gyda “family crest”) llawn cocên, ond cesio llenwi ei ben wrth greu ‘nefoedd’ gyda theimladau ecstatig. Cyfeiriwyd at baradwys a chrefydd wrth i Gwyn hel atogofion am ei berthynas gyda Dan ar draeth yn y Gwendraeth. Ysgrifennu comedi oedd yr her a osododd Branwen i Rowlands. Llwyddodd yr awdur i gydblethu hiwmor a sensitifrwydd dwys cariad coll y prif gymeriad.  Dwi’n dueddol o gytuno gyda Branwen Davies wrth iddi ddatgan “Yn dilyn y noson bydd neb yn edrych ar welltyn yfed yn yr un ffordd eto…”

Bethan Mai Morgan a  Elin Myfanwy Phillips

Bethan Mai Morgan a
Elin Myfanwy Phillips

Chwythu amser a phobl, nid cocên, oedd y ddwy ffrind a chwaraewyd gan Bethan Mai Morgan ac Elin Myfanwy Phillips yn yn nrama fyrlymus Ti’n Gêm? Sera Moore Williams.  Chwarae gyda amser a cheisio “gwneud y peth iawn” heb i neb “fod yn styc” oedd cynsail y comedi gyda haenau drasiedi bywydau y merched. Mewn byd breuddwydiol llawn dyheuadau, ymylu ar garchar, portreadwyd euogrwydd, ofnau a pharch y cymeriadau. Llwyddodd yr awdures hefdy i gyffwrth ar themau sy’n berthnasol i ferched yr unfed ganrif ar hugain gan roi sylwadau a barn, wrth ollwng “cachu – plop”, ar ben y gymdeithas gyfoes.

Ceisio llenwi gwacter rhywiol eu perthynas oedd “y newbies” wrth i ni gael ein cyflwyno i
Martha newrotig a Meurig ddiniwed yn Meurig a Martha gan Manon Wyn. Creuodd yr awdures sefyllfa  ffarsical ddoniol wrth gyflwyno Dan y darlithydd hunan hyderus a oedd yn mynychu’r un gwersi Eidalaidd â Martha, ac Angela  ei bartner “teigr” o secsi. Roedd y tyndra rhwng y cymeriadu cryf yn fyw ac er yn ystradebol ar brydiau, creuwyd moment i archwilio dyheuadau perthynas ddiogel a diflas. Roedd llawer o chwerthin gan y gynulleidfa wrth i’r pâr ymgymryd â “cheisio pethe newydd”.

Ceisio pethe newydd oedd Rhys hefyd, sef un o brif gymeriadau drama fer Ti’n Gêm? Dafydd Emyr. Portreadwyd y casineb oedd gan Rhys at ei wraig o ugain mlynedd, Margret, yn gelfydd a thrylwyr. Cyflwynwyd eu perthynas mewn modd ddigri a dirdynnol ar brydiau. Roedd y tyndra adeiladol yn bwreus. Mewn moment o wallgofrwydd, ac yn dilyn cymryd cocên, ymddiswyddo o’i waith fel cyfieithydd, ail forgeisio’r tŷ a rhoi £370,000 i elusen, bwriad Rhys yw cymryd ei fywyd (ie, cyfieithiad llythrennol o “take his own life”), ac yna lladd ei wraig dosbarth canol niwrotig. Dyna’r oll sydd ar feddwl Margret yw bod Rhys yn ei rhwystro rhag parhau gyda’i pharatoadau ar gyfer y cinio elusennol. Sylw nerthol o haenau seicolegol a rhwystredigaethau y dosbarth canol.

Cyfarwyddo syml ond effeithiol

Archwiliodd Mared Elliw Huws yn Amser Chwarae, yr elfen gystadleuol rhwng merched a bechgyn wrth chwilio am gymar. Cyharodd hi’r sefyllfaoedd presennol rhwng pobl yn eu ugeiniadu gyda phlant yn chwarae “gwsigo lan” a “concyrs”. Roedd sgript a chyfarwyddo’r ddrama fer yn syml, yn ddoniol ac yn effeithiol wrth symud yn gelfydd rhwng portreadu chwarae plant a chyfleu bechgyn a merched ifanc “ar y pull”.

Comedi Ddu Ianto Phillips  Igl, Tigl, Blip a Blop

Comedi Ddu Ianto Phillips
Igl, Tigl, Blip a Blop

Tynnu ar ddiwylliant creu cymeriadau ar gyfer y teledu oedd Ianto Phillips yn ei gomedi ddu Igl, Tigl, Blip a Blop (yn ysgrifennu yn gyhoeddus am y tro cyntaf). Dechreuodd y ddrama wrth gyflwyno pedwar cymeriad, tebyg i’r rhai a welir ar Stwnsh, yn perfformio fel pe baent yn perfformio i gynulleidfa o blant ysgol gynradd. Wrth i’r cymeriadau o wlad y BlyBly rhyngweithio, mae Ingl yn sylweddoli bod “dim byd yma” a’u bod mewn gwagle: mewn carchar, wedi’u cloi lan (ie, “locked up”) yn erbyn eu hewyllus gan, wel, gan rywun, y medrwn ni, fel aeolodau o’r gynulleidfa ddychmygu i fod yn rhan o ddiwydiant teledu Cymru.  Rydyn ni, fel cynulleidfa yn edrych ar ein gilydd – tyndra – a ddylswn ni chwerthin ‘mas yn uchel’?! Ond, mae ffrind ingl yn ein cysuro wrth gynghori ein bod yn ffono’r ‘RAC’, gan bod Ingl yn “ca’l breakdown!”. Chwerthin mawr. Mae’r dramodydd yn parhau i “gymryd y mici mas o” (ie, “take the micky out of” neu israddio, dilorni neu wawdio) y sefydliad a pherchenog “y ffatri” sydd ddim yn hoff o dalu. Gallai’r dramodydd gael ei farnu am fod yn ddadleuol neu’n ddewr hyd yn oed , ond yn sicr fe lwyddodd i lonni’r gynulleidfa (y rhai oedd yn deall y cyfeirnodau). Roedd llawer o chwerthin, er fod pob cymeriad yw dewis y ffawd ddychrynllyd o farw – yn erchyll ac yn uchel, yn hytrach na byw yn y ffatri gymeriadau.

Cyfarwyddwyd y dramâu byr gan Angharad Lee, Wyn Mason a Janeth Aethwy. Portreadwyd egni’r cymeriadau gyda symudiadau effeithiol, ac roedd yr adweithio rhyngddynt yn effeithlon. Cyflwynwyd delweddau a oedd yn cyfleu tyndra ac agosatrwydd, dyheuadau dynol yn ogystal â phŵer ysbeidiau o adlewyrchu ar y gêm feunyddiol a chwareir gan unigolion o fewn y gymdeithas amryliw sydd ohoni.

Roedd hi’n noson hwyliog a llwyddiannus o berfformiadau gwych gyda amrywiaeth eang o sefyllfaeodd dramatig a digri: fel bod ar ychydig o rollercoaster. Yn sicr felly, cyrhaeddwyd y nôd o wthio ffiniau. Roedd llawer o chwythu ac o chwerthin. Roedd hi’n fraint cael bod yn dyst i waith rhai o ddramodwyr gorau Cymru yn ogystal â thalentau newydd cyffrous.

Tagiau erthygl

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma