Llysgenhadon George ac Emily nôl o Ghana

11 Ebrill 2015

Mae Emily Pemberton a George Watts, sy’n ddisgyblion yn Ysgol Gyfun Plasmawr newydd ddychwelyd adref wedi taith ymchwil anhygoel yn Ghana, yng Ngorllewin Affrica.

Fel Llysgenhadon Ifanc 2015 ar gyfer Ymgyrch Danfona Fy Ffrind i’r Ysgol cawsant eu gwahodd i fynd i Ghana, i edrych ar ddatblygiad addysg yno o ran cyrraedd Nodau Datblygu’r Mileniwm i roi addysg i holl blant y byd erbyn diwedd 2015.

Cafodd y profiad gryn argraff ar y disgyblion pymtheg oed.

Meddai Emily: “Mi fyddai’n cofio’r plant yn ysgol gynradd Ninkogo am byth ac o’u herwydd nhw, a phobl plentyn arall sy’n gobeithio am addysg well a dyfodol gwell, rwy’n benderfynol o weithio’n galed yn fy swydd fel Llysgennad Ifanc.”

Emily mewn dosbarth yn Ghana

Emily mewn dosbarth yn Ghana

Meddai George: “Fydd Ghana ddim yn cyrraedd eu nod o addysg gynradd i bawb erbyn diwedd y flwyddyn ond rwy’n benderfynol o wneud y gorau o fy mhrofiadau i. Mae’n rhaid i ni sicrhau bod arweinwyr y byd yn gwybod, er gwaetha’r ffaith mai eleni yw’r flwyddyn darged, ni ddylid rhoi’r gorau iddi. Mae’r flwyddyn hon mor bwysig, nid am ei bod hi’n ddiwedd – ond am ei bod hi’n ddechrau newydd.”

Mae datblygiadau gwych wedi bod yn Ghana o ran cyrraedd y nod: mae 87% o blant nawr yn mynychu ysgol gynradd i gymharu â dim ond 60% yn 2004. Teithiodd Emily a George i ardal anghysbell yn y Gogledd Ddwyrain gyda ActionAid, ble cawson nhw dreulio amser gyda phlant sydd dal ddim yn mynd i’r ysgol.

Meddai George: “Er bod addysg sylfaenol ‘am ddim ac yn orfodol’ yn Ghana fe wnaethom ni ddysgu bod 440,000 o blant dal ddim yn mynd i’r ysgol. Un o’r bechgyn nes i gyfarfod oedd Ayabil, a tydi e ddim yn mynd i’r ysgol gan fod rhaid iddo weithio ar fferm ei dad. Mae’n drychineb, ac eto mae’r straeon hyn yn rhai cyffredin. A’r peth oedd wir yn cyffwrdd â’r galon oedd ei fod yn gefnogol iawn o’i ffrindiau sydd yn mynd i’r ysgol. Dywedodd ei fod yn ‘hoffi eu gweld nhw’n edrych yn dwt yn eu gwisg ysgol ac yn gwybod bod ganddyn nhw ddyfodol disglair’.

Meddai Emily: “Nes i dreulio amser gyda Lariba, merch 11 oed sydd wedi colli ei thad. Mae ei mham yn sengl ac yn methu dod i ben â bwydo’r teulu a chostau gwisg ysgol ac esgidiau. Mae Lariba yn mynd gyda’i mham bob bore i gasglu baw gwartheg sy’n cael ei werthu fel gwrtaith i’r ffermwyr lleol. Meddai ei mham, Ayamliya, ei bod hi’n deall pwysigrwydd addysg fel ffordd allan o dlodi, ond ei bod hi methu fforddio anfon ei phlant i’r ysgol.”

Y diwrnod canlynol, aeth y Llysgenhadol Ifanc i ymweld ag Ysgol Gynradd Ninkogo, ble mae 888 o ddisgyblion yn cael eu dysgu gan ddim ond pum athro, a dim ond dau ohonynt sydd wedi eu hyfforddi yn broffesiynol.

Aeth Emily yn ei blaen: “Wrth eistedd yn y dosbarth gyda 124 o ddisgyblion ro’n i wedi dychryn wrth weld y diffyg adnoddau; roedd hen lyfrau blêr yn cael eu rhannu gan o leiaf tri disgybl, a doedd dim posteri nac unrhyw adnoddau dysgu eraill.

“Fe gafodd Clwb y Merched gryn argraff arna i – prosiect sydd wedi ei ddechrau gan ActionAid. Roeddwn nhw’n grŵp o 75 o ferched sy’n cyfarfod i drafod nifer o’r problemau sy’n effeithio ar eu haddysg ac yn mynd allan i’w cymuned i berswadio rhieni i adael eu merched fynd i’r ysgol.”

Bu’r Llysgenhadon Ifanc hefyd yn cwrdd â swyddogion yn Y Weinyddiaeth Addysg, Undeb Athrawon Ghana a’r Ymgyrch Byd-eang am Addysg yn Ghana er mwyn dysgu am yr heriau a’r polisïau sy’n gweithio tuag at ddiwrnod pan fydd pob plentyn yn derbyn yr hyn maen ganddyn nhw hawl iddo; addysg o safon.

Meddai Emily: “Mae gan Ghana rai polisïau da o fewn y llywodraeth, fel esgidiau ysgol am ddim a grantiau, oedd yn codi fy nghalon i, ond mewn nifer o achosion, doedd y polisïau hyn ddim yn cael eu gweithredu.”

Ers iddynt ddychwelyd adref mae Emily a George eisoes wedi rhoi araith yng nghynhadledd Undeb Cenedlaethol yr Athrawon ac yn bwriadu gwneud llawer mwy.

Meddai Philippa Dillon, Rheolwr Ymgyrchoedd Addysg ar gyfer yr Ymgyrch Fyd-eang am Addysg y DU: “Mae ymchwil George ac Emily yn rhoi darlun clir o’r system addysg yn Ghana. Er gwaetha’r datblygiadau da, a’r polisïau sylweddol, mae yna dal lawer gormod o blant ddim yn mynd i’r ysgol. Dyw’r straeon hyn yn ddim ond cip ar fywydau 58 miliwn o blant ledled y bydd sydd ddim yn derbyn yr addysg mae nhw â hawl iddi. Mae arweinwyr byd yn cyfarfod ym mis Medi i greu mwy o nodau fydd yn effeithio dyfodol y plant hyn. Dyna pam ei bod hi’n flwyddyn mor bwysig i Danfona Fy Ffrind i’r Ysgol, ac rydym yn galw ar gymaint o ysgolion â phosib i gymryd rhan!”

Mae ymgyrch Danfona Fy Ffrind i’r Ysgol yn gofyn i bobl ifanc ledled y DU i ‘gamu i esgidiau arweinydd byd’ a dweud wrth eu AS lleol sut y bydden nhw yn rhoi dyfodol gwell i blant y byd. Bydd yr ymgyrch yn dod i uchafbwynt ar Ddiwrnod Gweithredu ar 26 Mehefin, pan fydd Aelodau Seneddol ar draws y wlad yn ymweld ag ysgolion i glywed beth sydd gan bobl ifanc i’w ddweud.

Gallwch ymuno ac Emily a George yn ymgyrch Danfona Fy Ffrind i’r Ysgol – nodwch eich enw nawr i dderbyn pecyn ysgol am ddim i roi gwersi am y pwnc pwysig hwn – a darllenwch eu dyddiadur yn llawn yma

Mae adnoddau Cymraeg ar gyfer athrawon sy’n  dysglu disgyblionam addysg byd-eang ar gael yma:

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma