Kirsten McTernan

Henry VI: perspectif newydd ar Shakespeare

7 Chwefror 2016

Gan Gwenda Richards

Nid dyma’r tro cyntaf i fi weld drama’n cael ei llwyfanu mewn gofod anghyffredin. Na chwaith cynhyrchiad gan fenwod yn unig. Na hefyd perfformiad lle mae’r gynulleidfa yn gorfod symud o un lle i’r llall i weld pob golygfa- ond dyma’r tro cyntaf i fi weld drama sy’n cynnwys yr holl elfennau yma i greu cynhyrchiad pwerus dros ben.

Mae Henry VI, cynhyrchiad cwmni theatr  Omidaze,  yn digwydd yng ngwagle tô Canolfan y Mileniwm, sydd yn golygu taw chydig ddwsinau o bobl sy’n gallu gweld y ddrama ar y tro. Felly ma’r profiad yn un eitha intimate. A da o beth yw hyn yn fy marn i achos bod y ddrama yn un gymhleth. Ry chi’n cyfarfod yn y bar uchaf  ac wedyn yn dringo i ‘r entrychion drwy ddilyn stribedu ar y waliau, lle mae ffeithiau hanesyddol wedi’u hysgrifennu. Mae’r waliau brieze blocks yn atgoffa un am gerrig moel hen gestyll y canol oesoedd.

Hannah O"Leary yn defnyddio sgiliau syrcas fel Harri VI

Hannah O’Leary yn defnyddio sgiliau syrcas fel Harri VI

Mae’r cyfarwyddwraig Yvonne Murphy wedi golygu tair drama Shakespeare a chreu un cynhyrchiad penodol, sydd yn portreadu cyfnod gwaedlyd a threisgar Lloegr yn y bymthegfed ganrif, sef Rhyfeloedd y Rhosynnod.

Ar ôl marwolaeth Harri’r pumed, mae ei fab ifanc Harri yn cael ei goroni’n frenin. Ond mae sawl aelod o’r teulu estynedig yn anhapus oherwydd mae nhw’n teimlo fod ganddynt mwy o hawl i’r goron. Mae na lot o gecru ymhlith y teulu ac mae’n cymryd sbel cyn bo chi’n adnabod y cymeriadau i gyd. A dyna pam mae’n dda bod chi reit ynghanol pethau, i gadw chi’n effro oherwydd tase’r ddrama ar lwyfan arferol buaswn wedi hen pendwmpian – mae dramau hanesyddol Shakespeare yn cymryd yn ganiataol bo chi’n gwbod lot am gynllwynio dyrys pob iarll, barwn a dug yn y deyrnas.  Ond diolch i ryw powerpoint  mediefal  gan Richard Plantaganet, Dug Efrog (Sioned Jones- prif lun) – yn sgrifennu ar wal gyda felt pen i greu siart achau, daeth pethau yn llawer cliriach.

Yn y bon hanes y cweryl rhwng plant ail fab Edward 3ydd (tŷ Efrog) a’r trydydd (tŷ Lancaster) yw plot y ddrama, ac ry chi’n adnabod pwy sy’n bleidiol i bwy , wrth i’r cymeriadau wisgo lliwiau coch i Efrog a gwyn i ddilynwyr Henry VI  sef tŷ Lancaster.  Mae’r ddrama yn taflu golau ar ddigwyddiadau  450 mlynedd yn ôl ond wrth ystyried yr holl gythrwfwl sy’n ein byd heddi, plus ça change…..

Suzanne Packer fel Bernhines Margaret o Anjou

Suzanne Packer fel Bernhines Margaret o Anjou

Penderfyniad dewr yw castio wyth menyw i actio’r bonheddwyr rhyfelgar, creulon.  Gwnaeth Yvonne Murphy y penderfyniad oherwydd bod na “ddiffyg cydraddoldeb ym myd theatr ar y llwyfan a thu ôl i’r llenni sydd yn adlewyrchu anghydraddoldeb parhaus mewn cymdeithas.” Ai gimic oedd hwn? Wel, ar ôl tua deng munud ro’n i wedi anghofio taw menwod oedden nhw, cymaint oedd grym y cymeriadu gan pob un o’r actorion oedd yn chwarae sawl rhan.  Wrth wisgo a thynnu siaced neu glogyn amdanyn nhw roedd yr wyth yn symud yn gelfydd rhwng un cymeriad a’r llall.

Lizzie Winkler fel Richard gwargrwm

Lizzie Winkler fel Richard gwargrwm

Rhaid canmol perfformiadau Sioned Jones , Suzanne Packer fel y Frenhines Margaret a Lizzie Winkler fel yr Ardalydd Suffolk a Richard Dug Caerloyw (Crookback). Ac roedd Hannah O’Leary yn portreadu Henry VI fel acrobat o fry-  symbol o frenhiniaeth ansefydlog, lle oedd y crwt ifanc yn ceisio codi uwchlaw’r cynllwynio ddibaid,  dybiwn i. Er y gallwn edmygu’r gymnasteg trawiadol, ambell waith roedd hwn yn tynnu oddi ar y deialog lle roedd yn rhaid canolbwyntio.

A beth am perfformio’r ddrama yn y tô? Gimic arall? Buaswn yn dadlau i’r gwrthwyneb.  Defnyddiwyd adeiladwaith y  tô, y pibau gwresogi, y sgaffaldau aliwminiwm, y girders , a  gwisgoedd o lliain plaen gan y dylunydd Gabriella Slade i greu awyrgylch y thu hwnt i lle ag amser. Gallwn ddychmygu bod nôl yng nghestyll tywyll a clostroffobic y 15eg ganrif. Roedd y cast yn symud y gynulleidfa yn gyflym o un cornel y gwagle i’r llall, i glustfeinio ar yr holl gynllwynio ac i fod yn llygad dystion i’r llofruddiaethau.

Nid peth hawdd yw dod a chyfnod mor gythryblus o gymhleth yn fyw-a hynny mewn iaith Shakespearaidd – ond mae’r perfformiad yma wedi llwyddo. Dyw’r cynhyrchiad trawiadol yma ddim yn un y gwnewch chi’n anghofio am amser hir i ddod.

Mae Henry VI ymlaen yng Nghanolfan y Mileniwm tan Chwefror 20fed.

Lluniau gan Kirsten McTernan Photography and Design

 

 

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma