Hel atgofion gyda Ieuan Rhys

15 Hydref 2013

Fe gwrddodd Bethan Mair Jones â Ieuan Rhys am goffi a sgwrs am ei hunangofiant ‘Allet Ti Beswch’ ac am ei fywyd fel actor proffesiynnol. 

O ble ddaeth deitl eich hunangofiant ‘Allet Ti Beswch!’?

Wnes i dderbyn rhan mewn drama i Granada gyda Robson Green yn actio ynddo fe. Ffoniais i Mam fel y byddwn i’n gwneud bod tro i ddweud wrthi a wnaeth hi ecseitio’n lan – mae’n caru Robson Green! Dim ond dwy olygfa fach oedd gen i a prin oeddwn i’n dweud dim – ond dyma mam yn dweud, ‘paid â becso, allet ti beswch’ i wneud fy hun yn gofiadwy! Ac fe wnes i gofio’r dywediad a meddwl y byddai’n deitl da i’m hunangofiant.

Mae hynny’n gyngor da, fod unrhyw rhan, bach neu mawr, yn gallu bod yn gofiadwy. Pam lawnsio’r hunangofiant nawr?

Achos eleni dwi’n dathlu bod yn actor proffesiynol ers 30 mlynedd. Buodd y llyfr yn fy meddwl ers sbel oherwydd bod nifer o straeon wrth weithio a theithio yn y byd theatr ac roeddwn i eisiau sgwennu nhw i lawr. Trafodais gyda ffrind a dywedodd wrtha’i ‘gwna rhywbeth amdano fe’. Felly wnes i gysylltu gyda Y Lolfa i weld os oedd diddordeb ganddyn nhw, gan fy mod i wedi gweithio gyda nhw eisoes ar fy llyfrau plant. Ges i e-bost annisgwyl yn ôl yn dweud ‘iawn grêt’. Dechreuais i ysgrifennu bron blwyddyn a thri mis yn ôl bellach. Dwi bant yn gweithio lot ac fe wnes i feddwl y cai amser i sgwennu tra fy mod i ffwrdd. Bues i yn Canterbury ‘Dolig diwethaf yn actio mewn panto a dros y cyfnod i gyd prin wnes i deipio gair, gan fy mod un ai’n rhy brysur neu wedi blino gormod i wneud! Felly cymerodd sbel i ysgrifennu’r hunangofiant rhwng bob dim, ond dwi wedi mwynhau’r profiad yn fawr.

A oes well gennych actio ar lwyfan neu ar deledu?

Mae actio ar lwyfan yn rhoi mwy o wefr i mi. Yn bersonol dwi’n credu y dylai pob actor gael profiad o actio ar lwyfan. Dwi’n mwynhau actio i deledu a ffilm, ond mae’n wahanol iawn. Mae’r wefr o glywed theatr orlawn yn chwerthin yn rhywbeth arbennig. Hyd yn oed mewn cynhyrchiadau difrifol, mae distawrwydd y gynulleidfa wrth wylio’n astud ac yna’r clap ar ddiwedd y sioe yn anhygoel o deimlad. Mae’n anodd disgrifio. Y theatr dwi’n mwynhau fwyaf, ond dwi hefyd yn mwynhau teledu, ffilm a radio. Un o fy swyddi gorau oedd yn actio ar Showbusnes i Radio Cymru; nes i rili fwynhau gwneud hynny. Ond yn sicr y theatr dwi’n joio fwyaf!

Rydych yn cael lot o waith yn Lloegr. Hoffech chi wneud fwy yng Nghymru ac yn y Gymraeg?

Buaswn i wrth fy modd. Dwi ddim yn gwybod beth yw’r rheswm pam dwi’n cael mwy o waith yn Lloegr. Jobbing actor ydw i, felly yn mynd ble mae’r swydd. Dwi yn trio am waith yn y ddwy iaith, ond digwydd bod yn Saesneg yw’r gwaith ar hyn o bryd. Dros y flwyddyn sydd newydd fod, dechreuais yn Canterbury mewn panto, yna’n syth i wneud The Government Inspector eto yn Lloegr, a nawr dwi’n teithio gyda’r National Theatre yn nrama Alan Bennett, People. Wedi hwn fyddai’n mynd i wneud panto arall yn Crawley. Un ddrama Gymraeg wnes i eleni, rhwng rhain i gyd i gwmni drama 3D Heb Fwg, Heb Dân. Roedd hwnnw yn waith di-dâl, ond roeddwn i’n fodlon iawn gwneud y ddrama gan fy mod i eisiau gwneud prosiect Cymraeg. Yn anffodus ni fydd People yn dod i Gymru gan ei bod yn gynhyrchiad y National, ond fe ddaeth ffrindiau a theulu i berfformiad y sioe yn Birmingham ac fe fydd rhai yn dod i’r perfformiad ym Manceinion hefyd siŵr o fod.

Sawl cymeriad plismon ydych chi wedi actio erbyn hyn?!

Faint yn wir! Sarjant Jones yn Pobl Y Cwm, Tom Swann yn A Mind to Kill, ditectif mewn cyfres Crimewatch, plismon yn y ddrama deledu Llafur Cariad, ac yn y comedi Band Pres. Yna eto’r ffilm The Englishman Who Went Up a Hill and Came Down a Mountain gyda Hugh Grant. Dwi’n siŵr bod mwy. Weithiau mae cyfarwyddwyr yn ddiog yn castio, ond dwi’n derbyn gwaith oherwydd mae’n waith. Heb wybod dim o fy ngwaith blaenorol, ar gyfer y ffilm an Englishman Who Went up a Hill… dywedodd y ddynes oedd yn castio wrtha’i ‘Before you opened your mouth I knew “that’s our policeman”‘. Mae’n rhaid bod gen i olwg dyn plismon! Buaswn i wrth fy mod yn actio ditectif mewn cyfres hefyd.

Oes gennych chi hoff berfformiad neu gymeriad rydych chi wedi’i actio?

Fe wnes i actio ddrama lwyfan blwyddyn yn ôl – Elling, drama o Norwy gafodd caniatad i’w Chymreigio a’i osod yng Nghaerdydd yn lle Oslo. Drama am foi o’r enw Elling oedd newydd ei ryddhau o ysbyty meddwl (Elwyn yn y fersiwn wedi’w osod yng Nghymru). Fi oedd yn chwarae’r flatmate. Roeddwn i ar y llwyfan drwy’r amser yn ystod y sioe a ges i wir cyfle i fynd o dan groen y cymeriad. O rhan joio mae’r cymeriad dwi’n ei berfformio nawr yn wych, a dwi heb weithio i gwmni cystal â’r NT o’r blaen. A pan wnes i actio yn Dr Who, roeddwn i fel plentyn eto. Dwi wedi mwynhau’r gyfres ers i mi fod yn ifanc ac roedd mynd i ngwaith i weithio gyda David Tennant fel y Doctor yn brofiad anhygoel. Plismon oeddwn i yn hwnnw hefyd – ditectif – ac er na darn bach oedd e, ges i amser gwych. Roedd hyd yn oed cyfnod Pobl Y Cwm yn fythgofiadwy – dwi’n adrodd sawl stori o’r cyfnod yn y fy hunangofiant. Ges i amser ffantastig a wnes i lot fawr o ffrindiau. Mae gen i atgofion gwych oherwydd y ffrindiau wnes i yno.

Dwi’n joio popeth dwi’n neud i fod yn onest. Byse’n haws dweud na dim ond un neu ddau cymeriad dwi heb rili ei joio dros yr holl flynyddoedd i ddweud y gwir.

A oes gennych gyngor i actorion ifanc sydd yn awyddus i ddilyn gyrfa yn y maes yma?

Y cyngor byddwn i’n rhoi yw ‘Never say die’. Mae’n fusnes caled. Os wyt ti’n dod i wneud dy ffortiwn ac i fod yn enwog – think again! Rhaid gweithio’n galed ac mae gennyt gyfnodau hir o ddiweithdra. Rhaid meddwl yn positif pan yn ddi-waith, y cyfnodau yma yw’r anodda’. Rhaid cadw dy ysbryd i fyny a meddwl am bethau i wneud. Mae rhai pobl yn aros i’r ffôn ganu a gwneud dim, ond i mi mae’n bwysig cadw’n brysur waeth be dwi’n ‘neud, a bod yn barod i droi dy law at unrhyw beth. Hyd yn oed ers 30 mlynedd dwi’n cael cyfnodau di-waith. Dwi newydd wneud gyfres comedi i’r we gyda ddau fachgen o Glyn Ebwy, ac fues i dros blwyddyn off ag on yn gwneud hwwna ac ddim yn cael ceinio am wneud ond pwy a wyr beth ddigwyddith ohonno fe. Sa well gen i godi a gwneud rhywbeth felly nag aros i’r ffôn ganu.

Mae angen ymroddiad pan yn ddi-waith cymaint a pan wyt yn gweithio. Dwi ddim yn meddwl bod actorion ifanc yn cael eu paratoi at hynny. Canran bach o actorion sydd yn dechrau allan sydd bellach yn enwog, mae’r 99% arall yn jobbing actor fel fi yn mynd o swydd i swydd.

Mae gennych gasgliad o lofnodion pobl amrywiol. Pa un yw eich ffefryn neu’r un sydd fwyaf arbennig i chi?

Mae gen i tua 2000 erbyn hyn. Mae’r rhai sbesial wedi’w fframio ac ar y wal. Os bydde tan yn y tŷ a finne’n gorfod achub un llofnod, heb os un Ryan Davies bydde hwnnw. Buodd Ryan yn arwr i mi pan yn blentyn ac fo oedd fy ysgogiad i mi fynd i’r gwaith yma roeddwn i eisiau bod fel fe. O rhan llofnodion gwerth arian mae gen i un Frank Sinatra, Tommy Cooper, Morecambe & Wise ac ati ond un Ryan yw fy hoff lofnod i. Bues i’n lwcus iawn i gwrdd â fe pan yn tua 15 a chael ei lofnod. Buodd Ryan farw yn ifanc iawn ac i mi mae ei lofnod o yn werthfawr iawn, er iddo fod werth bron dim yn ariannol.

Rydych yn gweithio yng Nghastell Caerdydd o bryd i bryd fel Meistr Gwasanaethau. Beth yw’r cyfrifoldebau?

Pan mae’r twristiaid yn cyrraedd bar y castell fyddai’n croesawu nhw gyda glasiad o Fedd. Yna trwy gydol y noson wedyn fi sydd yn eu diddanu nhw. Fyddai’n cyflwyno bob pryd ac yn dweud beth mae nhw’n ei fwyta. Sôn am bethau fel beth yw y Glamorgan Sausage. Gofynnais i unwaith ‘Do you know what is in a Glamorgan sausage?’ ac atebodd Americanes, ‘A Glamorgan?’ yn meddwl mai anifail oedd o! Dwi’n cael lot o hwyl a sbort yno. Mae pawb sydd yn gweini yn actorion neu chantorion ac ar ddiwedd y wledd yn gwneud cyngerdd obeutu hanner awr i’r gwesteion.

Gan eich bod i ffwrdd o Gaerdydd a’ch teulu am gyfnodau hir yn actio, oes gennych hoff le i ymlacio hefo’r teulu yn y ddinas?  

Os ydw i gatre ac yn gallu cael y bois mas, gan aml mynd i’r Bae fyddwn i. Mynd am dro a pryd o fwyd, ac i’r sinema. Mae’r Bae yn ddelfrydol ar ddiwrnod braf ac dwi’n hoffi mynd am dro at yr Eglwys Norwyeg a cherdded ar ei hyd. Byddai’r plant yn hoffi mynd i’r Dr Who Experience bob tro, ond bydde hynny braidd yn ddrud i mi!!

Mae ‘Allet ti Beswch!’ ar gael o’ch siop lyfrau lleol.

 

Tagiau erthygl

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma