Hugh Fearnley-Whittingstall yn sefyll o flaen tomen o bananas annerbyniol (as you do..)

Gwastraff

19 Tachwedd 2015

Hugh Fearnley-Whittingstall yn sefyll o flaen tomen o bannas annerbyniol (as you do..)

 

Gan Huw Onllwyn Jones

‘Rwy’n aghast!

‘Rwyf newydd wylio Hugh’s War on Waste ar BBC1, sef dwy rhaglen gan Hugh Fearnley-Whittingstall (River Cottage) am yr hyn sy’n cael ei wastraffu gennym, o ran bwyd a dillad – a diffygion y cyhoedd wrth ailgylchu.

Wel, rwyf wedi sgwennu am ddillad eisoes (http://tinyurl.com/on8cjcn) a gallwn ddychwelyd at ailgylchu rhywbryd arall.

Yr hyn a fy synnodd yn fwy na dim arall oedd y wybodaeth am y bwyd a wastraffir gennym.

Yn gyntaf, mae’r archfarchnadoedd yn gwrthod derbyn llysiau a ffrwythau sy’n rhy fawr, rhy fach, wedi torri, neu sy’n siâp rhyfedd, y lliw anghywir (megis afalau sy’n rhy goch, neu sydd ddim yn ddigon coch), yn rhy dew, yn rhy denau, neu ddim yn ddigon syth….

Canlyniad hyn yw fod ffermwyr yn gorfod taflu miliynau o dunelli o fwyd. Gellir troi peth yn fwyd gwartheg yn ystod y gaeaf, ond fe fydd y rhan fwyaf o’r gwastraff yn cael ei gladdu gan ein ffermwyr.

Yn ail, mae’r archfarchnadoedd yn taflu tunelli o fwyd sy’n iawn i’w fwyta – ond sydd wedi cyrraedd y dyddiad ‘best by’. Dangosodd y rhaglen Hugh a’i gyfeillion yn pori drwy finiau nifer o archfarchnadoedd – a thynnu allan ffrwythau, bara, cigoedd, diodydd a hyd yn oed pecynnau o Ferrero Rocher. Y cyfan yn iawn i’w fwyta.

Wedyn, fe welsom arferion gwael cwmnïau megis Kentucky Fried Chicken – a’r gwastraff sy’n deillio o’u polisi i goginio bwyd cyn i’w cwsmeriaid ei archebu – a thaflu unrhyw beth sydd heb ei ddefnyddio o fewn awr a hanner.

Yn olaf, fe welsom arferion gwael y cyhoedd, sy’n taflu bwyd sy’n iawn i’w fwyta, ond sydd wedi cyrraedd ei ddyddiad ‘best by’. Doedd dim llawer o bobl yn gwybod fod modd gweld a ydy wy yn ffres wrth ei osod mewn jwg o ddŵr – a gweld os yw’n gorwedd ar waelod y dŵr yn hytrach na chodi o’r gwaelod.

Siomedig iawn oedd ymateb yr archfarchnadoedd i gynnig Hugh eu bod yn gwerthu ffrwythau a llysiau amherffaith. Glynant at y ddadl fod eu cwsmeriaid am brynu ffrwythau a llysiau perffaith.

Ond, er hynny, peth da oedd gweld ambell i archfarchnad yn cynnig bwyd sy’n iawn i’w fwyta (ond wedi cyrraedd y dyddiad ‘best before’) i gyrff gwirfoddol megis FareShare, sydd wedyn yn ei ddosbarthu’n rhad ac am ddim i’r tlawd ac i glybiau plant (ayb). Ond dim ond 2% o’r bwyd sy’n cael ei drin fel hyn, mae’r gweddill yn mynd i’r bin neu i ganolfannau arbennig ble mae ‘anaerobic digestors’ yn troi bwyd sy’n iawn i’w fwyta i nwy – ac wedyn trydan.

Peth da, hefyd, oedd gweld ambell i fwyty KFC yn cynnig bwyd na ddefnyddiwyd o fewn awr a haner i elusennau. Ond, eto, roedd y rhan helaeth o’r bwyd yn cael ei daflu – a nifer o fwytai ddim yn cynnig y bwyd i unrhyw elusen, gan nad oedd unrhyw un yn ‘ddigon agos i dderbyn y bwyd’.

Wel, ‘rwy’n falch i ddweud fod yna gyfle i ni Gymry ddangos i weddill Prydain, ac i’r byd, sut i ddelio ‘da hyn.

Mae gennym, erbyn hyn, Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, sef Sophie Howe (a dyma obeithio y bydd hi’n fwy effeithiol na ambell i gomisyndd arall…)

Fe fydd Sophie’n gyfrifol am ‘greu Cymru lewyrchus: cymdeithas arloesol, gynhyrchiol, carbon isel sy’n cydnabod y terfynau sydd ar yr amgylchedd byd-eang ac sydd, o ganlyniad, yn defnyddio adnoddau mewn modd effeithlon a chymesur’ – a llawer mwy, yn ôl gwefan Llywodraeth Cymru.

O’r herwydd, ‘rwyf wedi ysgrifennu at Sophie, gan ofyn iddi hi sicrhau ei bod yn dwyn pwysau ar Lywodraeth Cymru i ddeddfu er mwyn sicrhau:

  • y bydd yn anghyfreithlon i unrhyw archfarchnad weithredu polisi yng Nghymru sy’n mynnu bod y llysiau a’r ffrwythau a werthir ganddynt yn cyrraedd safonau arbennig o ran siâp, maint, lliw a thewdra ayb
  • fod dyletswydd ar archfarchnadoedd a bwytai (megis KFC) i wneud gymaint a fedrant, yn unol â chanllawiau i’w cyhoeddi gan y Llywodraeth, er mwyn dosbarthu bwyd nad ydynt am ei werthu, ond sy’n iawn i’w fwyta, i elusennau – a fydd yn gallu eu defnyddio neu ei ddosbarthu i eraill
  • y bydd modd cosbi unrhyw archfarchnad neu bwyty nad sy’n gweithredu yn unol â’r ddeddf
  • y bydd y llywodraeth yn gwneud mwy i addysgu plant ac oedolion am sut i leihau gwastraff (o ran bwyd, dillad ac ailgylchu).

Fe adawaf i chi wybod beth fydd ymateb Sophie Howe (gan gofio, chwarae teg iddi, na fydd yn cychwyn ei swydd newydd tan mis Chwefror).

Yn y cyfamser, gallwch arwyddo deisieb Hugh yma (mae drost chwarter miliwn o bobl wedi gwneud hyn eisoes): https://wastenotuk.com.

 

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma