Dyfodol y Gyfnewidfa Lo – Diwrnod yn y Senedd

25 Hydref 2014

Dyfodol y Gyfnewidfa Lo – Diwrnod yn y Senedd

Ysgrifenwyd gan Esther Strange a Llio Jones myfyrwyr Prifysgol Caerdydd ar gyfer Pobl Caerdydd a Diwrnod Hyperleol yn y Senedd 

Wythnos yma, fe wnaeth y Senedd gyfarfod i drafod datblygiad deiseb ‘Arbed Cyfnewidfa Lo Caerdydd’. Penderfynon nhw bod rhaid edrych mewn i bwy yn union sydd yn berchen yr adeilad er mwyn ei ddiogelu.

Mae’r ffaith bod pwyllgor deiseb y Senedd heb syniad pwy yw’r datodwyr yn amlwg yn broblem fawr. Roedd y ddeiseb a drefnwyd gan wr lleol, John Avant a arwyddwyd gan 3000 o bobl, yn gofyn am gadarnhad o statws perchnogaeth yr adeilad. Pwysleisiodd y pwyllgor mae awdurdod cynllunio yn unig yw’ Cyngor Caerdydd a nid nhw sy’n perchen yr adeilad; dydyn nhw ddim hyd yn oed yn siŵr a yw’r datodwyr yn hapus i hwyluso ymweliad gan aelodau’r Cynulliad.

Mae’r Gyfnewidfa Lo ym Mae Caerdydd wedi bod o dan fygythiad ers blynyddoedd. Ym Mai flwyddyn diwethaf gwnaeth yr adeilad gau oherwydd perygl o ddymchwel. Ers ‘ny mae’r perchnogaeth wedi trosglwyddo o ddwylo’r GYG Exchange Limited i berchnogwyr eraill anhysbys sydd newydd fynd yn fethdalwyr. Mae dyfodol yr adeilad nawr yn ansicr.

Cyflwynodd Plaid Cymru ‘Mesur Asedau Cymunedol’, yn ddiweddar, mesur sydd wedi cael ei fabwysiadu yn Lloegr . Ond ni benderfynnodd llywodraeth Cymru ei fabwysiadu. Byddai’r mesur wedi diogelu adeiladau o werth cymunedol gan roi’r dewis cynta i gymunedau i brynu’r sefydliadau. Trafodon ni gyda Llyr Huws Griffiths, aelod y cynulliad Plaid Cymru am yr hyn roedd yr adeilad yn golygu i bobl Caerdydd. Dywedodd:

“Mae’n adeilad eiconig, adeilad pwysig sy’n ganolog i hanes Caerdydd ac i hanes  diwydianol Cymru”

“Gan weld yr adeilad yn y fath gyflwr ac y mae, fel rhywun sy’n byw rownd y gornel mae’n dorcalonnus”

“Wrth drosglwyddo yr adeilad fel ased cymunedol byddai’n help yn y broses o sicrhau bod yr adeilad yn cael ei amddiffyn…. a bod dim fflatiau yn cael eu adeiladu yn y safle.

“Mae’r adeilad mor fawr ac wrth gwrs mae’n costi mwy fel canlyniad; er hyn mae’n golygu bod potential mawr gan yr adeilad i wneud pob math o bethau.”

Mae cyfranogiad Stephen Doughty, aelod seneddol Llafur De Caerdydd a Phenarth, wedi bod yn allweddol yn yr ymgyrch i achub y Gyfnewidfa Lo. Mae Mr Doughty wedi ffurfio grŵp gweithredu sy’n anelu at achub yr adeilad yng Nghaerdydd. Mae e’n cynrychioli Caerdydd a Phenarth ac wrthi’n ceisio trefnu cyfarfodydd brys i ofyn i’r cyngor ac eraill i weithio gydag ef i ddwyn ynghyd ymgyrch neu gonsortiwm i achub yr adeilad.

Mae’r Gyfnewidfa Lo yn rhan allweddol o dreftadaeth Caerdydd ac yn adeilad eiconig. Camau nesaf yn dilyn cyfarfod pwyllgor deiseb felly yw’r cysylltu gyda’r cyngor i ddarganfod pwy yw’r datodwyr ac i ysgrifennu i Stephen Doughty i drafod y gwaith fu’n digwydd nesaf ac i gysylltu gydag ef yn uniongyrchol.

 

 

 

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma