Dydd Gŵyl Teilo: Dathlu nawddsant Caerdydd

6 Chwefror 2014

Gan Iwan Llwyd

Wrth i Gymry benbaladr baratoi i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi, ar y 9fed o Fawrth 2014, bydd Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru yn nodi dydd gŵyl un o’i gyfoeswyr – Sant Teilo, nawddsant ceffylau, coed ffrwythau – a Chaerdydd.

Mae Llandeilo yn enw cyffredin yn Ne Cymru gydag o leiaf 30 o eglwysi wedi’u cysegru yn enw’r sant (a saith arall yn Llydaw).  Ond pwy oedd Teilo?

Roedd Teilo’n arweinydd crefyddol pwysig oedd yn byw yn y 6ed ganrif a daeth yn un o seintiau pwysicaf Cymru’r Canol Oesoedd. Fe’i ganed ym Mhenali, Sir Benfro tua’r flwyddyn 500.  Astudiodd yr ysgrythurau ar y cyd â Dewi Sant a honnir i’r ddau ymuno â’u cyfaill Padarn ar daith i Rufain i gwrdd â’r Pab.

Sant Teilo ar gefn hydd gwyn (h) Sain Ffagan Amguedddfa Werin Cymru

Sant Teilo ar gefn hydd gwyn (h) Sain Ffagan Amguedddfa Werin Cymru

Ymladd dreigiau

Ymddangosodd sawl hanesyn am fywyd hudol Teilo yn ystod yr Oesoedd Canol; straeon am alw gwyrthiau i guro milwyr Sacsonaidd, tawelu dreigiau ffyrnig a marchogaeth ar gefn hydd gwyn a anfonwyd iddo o’r nefoedd gan Dduw.

Sgrin Grog yn adrodd hanes bywyd Teilo yn Sain Ffagan (h) Sain Ffagan Amguedddfa Werin Cymru

Sgrin Grog yn adrodd hanes bywyd Teilo yn Sain Ffagan (h) Sain Ffagan Amguedddfa Werin Cymru

Dywedir mai Teilo oedd ail esgob Llandaf a sefydlwr y gadeirlan, ac yn fuan daeth i gael ei ystyried yn nawddsant dinas Llandaf a Chaerdydd.  Adeiladwyd allor yn Eglwys Llandaf i gadw ei weddillion ble’r honnwyd i bob math o wyrthiau ddigwydd. Gallwch weld Croes Sant Teilo ym mynwent Eglwys Llandaf, hefyd Ffynnon Teilo ar y ffordd lawr o’r sgwâr i’r Eglwys.  Mae na Eglwysi Sant Teilo yn Cathays a’r Eglwys Newydd ac  Ysgol Sant Teilo yn Llanedeyrn.

Yn y 1980au, cyflwynwyd un o’r eglwysi a gysylltid gyda Teilo i’r Amgueddfa Werin yn Sain Ffagan.  Symudwyd eglwys Llandeilo Talybont o’i chartref ar lannau’r Afon Llwchwr ger Pontarddulais a’i hail-godi yn yr Amgueddfa.  Agorwyd yr eglwys yn 2007 gan Archesgob Caergrawnt ar y pryd sef y Cymro Dr Rowan Williams.  Gellir gweld yr hanesion mwyaf poblogaidd a gysylltir â Teilo wedi eu cerfio ar sgrin grog yr Eglwys.

Am 11am a 3pm ar Ddydd Sul y 9fed o Chwefror – Dydd Gŵyl Teilo – bydd cyfle i glywed mwy am yr Eglwys a bywyd Teilo mewn sgyrsiau Cymraeg yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru.

 

Tagiau erthygl

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma

Siôn yn dweud:

Petai ni’n byw mewn gwlad Gatholig fyddai ‘na ddathlu a fiesta fawr ymlaen ar 9 Chwefror.

Meddyliwch hynny + yr holl gemau rygbi rhyngwladol! Lwcus fod ni’n Brotestaniaid!