Drama Cymraeg a Thwrceg yn gyfle i drafod natur hunaniaeth

17 Mawrth 2019

Gan Llion Carbis

Mewn cyfnod ble mae’r hinsawdd wleidyddol ryngwladol ar ei waethaf ers tro byd, a lle mae ymdrechion parhaus i ddiogelu a chynnal hunaniaethau amrywiol, llwyddodd y ddrama Y Brain/Kargalar, yn Chapter, i greu perfformiad hynod deimladwy gan blethu’r themâu trwy adrodd stori bersonol yr awdur Twrcaidd, Meltem Arikan.

Roedd rhaid i Arikan ffoi o Dwrci yn sgil ymgyrch wleidyddol i’w phardduo, a marwolaeth sydyn ei gwr; Cymru oedd ei dihangfa. Rydym yn cael mewnwelediad gafaelgar i’r dioddefaint a  phrofodd yr awdur yn Nhwrci, ac er iddi ymadael ac  byw yng Nghymru am flynyddoedd, mae trymder a phoen y gorffennol yn parhau i’w hanesmwytho.

Cynhyrchiad dwyieithog ydyw gan Be Aware Productions, gyda Pinar Öğün yn cymeriadu Arikan ac yn siarad yn Nhyrceg, wrth i Rebecca Smith Williams ymgorffori isymwybod Arikan; yn siarad yn unig drwy’r Gymraeg. Roedd cyfieithiadau yn y ddwy iaith yn ymddangos ar lwyfan trwy ddefnydd taflunydd, modd clyfar o atgyfnerthu at naws unigryw’r perfformiad. Llwyddodd y defnydd o’r taflunydd i dorri drwy’r  gwahaniaethau ieithyddol y gynulleidfa, ac er roedd cyflymder a swmp y deialog yn cyfleu ei meddyliau cythryblus, a dyfnder ei hansicrwydd, roedd hi’n anodd ar adegau i ddilyn y deialog. Ambell dro, roedd cyflymder y sgript yn arallgyfeirio ffocws y gynulleidfa yn ormodol oddi ar yr actorion.

Poen ag Emosiwn

Roedd yr actio yn hynod lleiafsymiol, arddull a lwyddodd arddangos mesur poen ac emosiwn Arikan. Nid oedd y llwyfanni’n eithafol, gyda deunydd yn rhannol gorchuddio’r llwyfan er mwyn arddangos y sgript. A heblaw am y defnydd o oleuadau yn amrywiol ambell dro, roedd yr emosiynau, y teimladau, a’r themâu oll yn cael eu cyfathrebu gan y ddwy actores.

Wrth fyw bywyd nad ydym llwyr yn ei ddeall, mewn byd na allwn ei reoli, mae pawb yn dyheu am hunaniaeth, am ymdeimlad o berthyn. Yn y bôn, dyma yw thema graidd Y Brain. Nid oedd Arikan erioed wedi teimlo ei bod hi’n perthyn yn Nhwrci, ac er gwaethaf y gwyrddni, a phrydferthwch dihalog byd natur Cymru, doedd hi ddim yn teimlo fel petasai’n perthyn yn hollol yma, ychwaith.

Mae natur yn chwarae rôl annatod ym mywyd Arikan, mae awyrgylch y byd naturiol yn effeithio arni’n drawiadol; dihangfa dros dro o drafferthion y gorffennol. Ynghyd â pherthynas oesol Arikan a natur, mae themâu o ddiwylliant, iaith a gwleidyddiaeth yn bresennol yn y darn; oll yn cael eu cyfleu trwy brofiadau personol yr awdur a’i hisymwybod.

Gwrthdaro

Roedd llwyfannu’r ddwy actores gan y Cyfarwyddwr Memet Ali Alabora yn fodd campus o atgyfnerthu’r ansicrwydd a gwrthdaro sy’n cymeriadu meddyliau Arikan. Wrth symud, roedd y ddwy actores o hyd yn adlewyrchu ei gilydd mewn cyfeiriadau dirgroes, fel petai bod drych wedi ymddangos ar lwyfan, yn dystiolaeth o natur ddeuaidd ei chymeriad, tristwch y gorffennol ynghyd â gobaith a rhyddhad y presennol.

Ar ddiwedd y perfformiad, mae isymwybod Arikan yn datgan bod gwireddu’r ymdeimlad o berthyn yn ddibynnol ar ei gallu i uno gyda natur; nid oes modd perthyn, i fachu hunaniaeth, os nad ydym yn gartrefol ac yn fodlon gyda ein natur bersonol.

Wedi’r cyfan, dyma ddrama safonol tu hwnt, sy’n cymell pob un ohonom i anwybyddu ein hamheuon, ein hofnau, ac i fyw bywyd fel y dymunwn; yn amddifad o orthrwm unrhyw un arall. Trwy’r arddull lleiafsymiol, actio trawiadol, a defnydd arbennig o’r Gymraeg a Thyrceg; ceir profiad llwyr unigryw sy’n cynnig cyfle am hunanfyfyrdod.

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma