Cyfrinachau’r Cennin Pedr

25 Mawrth 2014

gan Lois Eckley

Mae’n swyddogol: mae’r Gwanwyn wedi dod ac mae caeau a pharciau Caerdydd yn fflachiadau o liw melyn.

Brenhines y caeau yw’n blodyn cenedlaethol ni yr hen Genhinen Pedr un o’r blodau cyntaf i godi ei phen o’r pridd a chroesawu’r tymor newydd.

Mae hi eisioes yn garped o amgylch y Castell ac yng nghaeau y Rhath a Gerddi Soffia ond nid ni oedd y rhai cyntaf i’w hedmygu hi. Roedd ein neiniau a’n cyndeidiau ni’n gwybod yn iawn am ddoniau’r blodyn bach melyn hwn ymhell yn ôl.

Blodyn bach chwe petal fel seren a thrwmped yn drwyn yn ei chanol. Mae’r blodyn bach yma yn sefyll yn falch yn y caeau ac roedd y Celtiaid yn deall yn iawn beth oedd ei rinweddau. Fe ddefnyddio nhw’r blodyn yma mewn meddiginiaethau, ac mae’r bwlb tocsig yn gallu arwain at brofiadau o weld rhithiau.

Roedd y Celtiaid yn ymfalchio yn y ffaith eu bod nhw’n bobl iach ac mae’n bosib fod yr hen Genhinen Pedr wedi chwarae rhan fawr yn hynny.

Narcissus Pseudonarcissus yw enw gwyddonol y blodyn bach yma sydd yn ychwanegu rhyw grafitas haeddianol iddo dwi’n teimlo.

Yda chi’n cofio’r stori am Narcissus yn disgyn mewn cariad gyda’i adlewyrchiad ei hun yn y dŵr? Fe gwympodd a boddi yn y llyn wrth iddo syllu am oriau arno ef ei hun yn y dŵr. Yn ôl y chwedl fe dyfodd cenhinen wrth ochr y lan lle y boddodd ac mae’n hawdd meddwl am yr hanes hwnnw wrth gerdded ar hyd Llyn y Rhath neu weld y genhinen wrth lan yr afon Taf.

Chwedl arall llai adnabyddus yw hanes trist Persephone yn y chwedlau Groegaidd yn cymeryd seibiant i gasglu blodau ac wrth wneud hynny’n cael ei llyncu gan y ddaear. Mae hi’n gaeth wedyn am byth yn yr isfyd yn nheyrnas Hades ac mae’r genhinen yn symbol ohoni bob gwanwyn yn cael ei rhyddhau i fwynhau heulwen a bywyd uwchben y pridd am rai wythnosau cyn gwywo’n ôl i’r pridd.

Mae’r delweddau yma mor drawiadol yn eu symlrwydd, taith bywyd o’r geni i’r gwywo.

A beth am Flodeuwedd ein merch arbennig ni a wnaed o flodau, cafodd ei chreu allan o flodau’r mêl, llysiau’r forwyn a brenhines y weirglodd. Does yna ddim sôn am ein hoff genhinen ond mae ysbryd y blodyn yn fyw iawn i mi yn enaid y ferch o’r pridd a grewyd i blesio dyn ond roedd ei gwreiddiau yn gadarn yng nghroth y fam ddaear.

Erbyn heddiw roedd yr hyn a wyddai’r Celtiaid a’r dynion ar menywod hysbys,  meddygon Myddfai a’r gwrachod gwyn yn profi’n gymorth i feddiginiaethau modern. Synnwch efallai fod y genhinen yn cael ei defnyddio yn y frwydyr yn erbyn clefyd Alzheimers a Chanser. Mae’n blodyn cenedlaethol ni yn achub bywydau.

Do, dwi’n credu i ni ddethol ein blodyn cenedlaethol ni’n ddoeth, mae’n anarferol o hardd ac yn felyn nad oes ei debyg ac mae iddo ryw hud a lledrith hefyd.

 

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma