Côr y Bore Bach yn Sain Ffagan

13 Mai 2015

Adroddiad Gareth Bonello ar ei ddiwrnod olaf yn gweithio yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Mae yna rhywbeth swynol iawn am grwydro peth cyntaf yn y bore, yn enwedig ymhlith gogoniant natur ar ddechrau’r gwanwyn.

Gareth a Hywel Couch

Gareth a Hywel Couch yn y gwyll

Dyna wnes i wrth arwain grŵp o bobl frwdfrydig ac awyddus o amgylch Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru am 5:30 y bore ar ddechrau mis Mai.

Trefnwyd y digwyddiad gan yr Amgueddfa i ddathlu Diwrnod Rhyngwladol Côr y Bore Bach, sy’n cael ei gynnal ar benwythnos cyntaf mis Mai bob blwyddyn. Mae teithiau o’r fath yn digwydd ar draws y byd i gyd a’r nod yw codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd ein hardaloedd gwyllt.

Mae codi’n gynnar a chrwydro’r goedwig yn brofiad eithaf cyfarwydd i mi. Er fy mod wedi gweithio i adran addysg yr Amgueddfa ers dros ddegawd, roeddwn arfer gweithio fel adaregydd i’r BTO (British Trust for Ornithology), ac yn codi gyda’r wawr bob bore i gofnodi niferoedd yr adar wrth iddynt ganu.

Serch hynny, mae rhaid i mi ddweud wnaeth e gymryd paned cryf o de i siglo’r cwsg o fy llygaid y bore hwnnw! Roedd e’n helpu gweld bod ambell aelod o’r grŵp yn dal i gapo wrth iddi ddechrau gwawrio dros y safle.

Roedd hi dal yn eithaf tywyll ond roedd yr adar wedi dechrau canu yn barod gyda’r sŵn yn adeiladu wrth iddi oleuo. Dwi’n cofio clywed sawl Dryw, Mwyalchen a Fronfraith yn canu ar yr adeg hon, adar sydd yn canu’n gynnar ac yn swnllyd hefyd.

Titw Penddu

Titw Penddu

Un peth difyr am adnabod adar yw pwysigrwydd defnyddio eich clustiau yn hytrach nag chwilio gydag eich llygaid. Mae rhaid dysgu’r caneuon ac wedyn datblygu’r gallu i’w gwahanu pan yn gwrando ar y corws cymhleth sydd i’w glywed gyda’r wawr.

Fe ddysgais i’r caneuon pan yn blentyn, ond mae’n ddigon hawdd i ddysgu unrhyw bryd. Y tric yw i eu dysgu un ar y tro, gan ddechrau gyda’r adar cyffredin sydd i’w clywed ymhobman, cyn adeiladu lan at y rhai prin.

Fe grwydrom lan trwy’r goedwig tuag at Bryn Eryr, safle’r Pentref Celtaidd newydd, sydd ddim ar agor i’r cyhoedd eto. Roedd y tai crwn newydd yn edrych yn hudolus iawn yng ngolau’r wawr; dilynwch Ian Daniel ar twitter @theCelticguy am fwy o wybodaeth am Bryn Eryr!

Llygad Ebrill - Celandine

Llygad Ebrill – Celandine

Wrth i ni grwydro fe ddaeth mwy o adar allan i ganu – Ysgrech y Coed ger y Pentref Celtaidd, Drywion Eurben yn uchel yn y coed, Robin Goch, Titw Las a Titw Mawr.

Wrth i’r haul ddod mas gawsom y cyfle i fwynhau’r golau ysgafn ar y blodau sydd yn carpedi llawr y goedwig; Llygaid Ebrill, Blodau’r Gwynt a Clychau’r Gog.

Wrth i ni adael y goedwig fe ddechreuodd i lawio, sydd yn tueddi taweli’r adar ychydig. Serch hynny fe glywon ni Dringwr Bach ac wedyn tua diwedd y daith fe welwyd Cnocell Fraith Fwyaf.

Erbyn tua saith o’r gloch roedd pawb yn barod am baned ac ychydig o fwyd felly aethon ni draw i un o’r adeiladau ar y safle am frecwast ‘cyfandirol’, te a choffi. Roedd pawb yn flinedig ond yn falch eu bod wedi codi’n gynnar i fynychu’r daith.

Roedd e’n foment fawr i finne hefyd, gan mai dyna oedd fy ngweithred olaf fel aelod o staff yr Amgueddfa; ar ôl 12 mlynedd dw’i wedi penderfynu trio fy lwc fel cerddor proffesiynol. Roedd hi’n ffordd hyfryd i ddweud ffarwel a ddymunaf bob lwc i’r Amgueddfa a’r holl ffrindiau wnes i yno dros y blynyddoedd!

Crwydro'r Goedwig

Crwydro’r Goedwig

I gadw lan gyda digwyddiadau natur yn Sain Ffagan ewch i’r wefan neu dilynwch @Nature_StFagans ar Twitter.

Nodyn gan y Golygydd: diolch i Gareth am ei adroddiad ar ei ddiwrnod olaf yn Sain Ffagan, a phob lwc iddo yn ei yrfa newydd.

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma