1, 2, 3 …. Rhifau a Ni

17 Awst 2014

Stori gan Lois Eckley

Mae hi’n amhosib heddiw i fynd i unman heb sylwi ar rifau. Mae nhw’n frith ar ein technoleg fodern, does dim angen gwisgo oriawr bellach, allwch chi ddweud yr amser oddi ar wyneb eich ffôn symudol.

Mae rhifau yno i egluro rhywbeth i ni, mae nhw wedi eu creu ganddom ni ac yn parhau i godi cwestiynau cymhleth am y byd a’r bydysawd o’n cwmpas ni. Mae gyda ni hoff rifau, ac i nifer helaeth ohonom ni mae gyda ni atgofion digon diflas o wersi mathemateg yn yr ysgol a chroesau gwaedlyd o goch ar draws ein gwaith cartref.

Mae yna hud a lledrith yn perthyn i rifau, mae yna rediadau rhyfeddol a phatrymau anhygoel mewn natur, y fibonacci sequence a phatrymau anfarwol dawns y planedau yn digwydd o’n cwmpas ni bob eiliad, bob munud bob awr o’r dydd.

Mae’r pwnc mor ddiddorol i mi nes fy ysgogi i fynd ati i gynhyrchu rhaglen radio fydd yn cael ei darlledu ddydd Sul 24 Awst am 18:45 ac eto Dydd Mawrth 26 Awst am 18:16 ar Radio Cymru gyda Dei Tomos yn cyflwyno.

Dei Tomos a Karen Owen Mae’n debyg mai defnyddio eu dwylo fyddai dynion yn y cyfnodau cynnar i gyfri yr hyn oedd ganddyn nhw, mae yna lwythau ar draws y byd yn defnyddio trefn cyfri symlach, iddyn nhw dim ond tri mesuriad sydd Un, mwy ac yna uffach o lot! Dyna’r oll mae nhw angen ei wybod ac mae mesur felly yn gweithio i’r dim.

Roedd y Mayans wedyn yn cyfri fesul deg,10 oedd rhif dynoliaeth yn syml gan mae 10 o fysedd sydd gyda ni ar ein dwylo a deg o fysedd rhyfeddach ar ein traed.

Mae awdur y llyfr ‘Mae Pawb yn Cyfrif’ Gareth Ffowc Roberts yn grediniol y basa hyn wedi bod yn gwbwl wahanol petai gyda ni fwy neu lai o fysedd ac mae’n bosib fod bodau bach ar blanedau eraill yn cyfri fesul tri neu ddeuddeg neu pwy a ŵyr!

Hwyluso masnach oedd bwriad rhifau cynnar, cyfri eiddo a gwerthu eiddo ac  mae gan Eglwys Llangwnnadl ym Mhen Llŷn gofnod ar biler mewn carreg o rifau cynharaf Hindw-Arabaidd sydd wedi cyrraedd Cymru ar hyd y llwybrau masnach.

Mae Karen Owen wedi graddio mewn mathemateg ac yn gweld rhifau o’i chwmpas hi ym mhopeth. Yn y rhaglen mae hi’n mynd ati i gysylltu symbolaeth rhifau penodol gan ddechrau gyda rhifau amlwg yn y Beibl, 40 yn un ohonynt.

Mae hi’n trafod y rhif 33 a pherthnasedd hwn gyda’r argyfwng ddigwyddodd yn Chile yn 2010 pan aeth 33 o lowyr yn gaeth mewn mwynglawdd o dan ddaear, y ‘Los 33’ fel y cafon nhw eu galw.

Mae hi hefyd yn esbonio pam na fyddai unrhyw fynach eisiau gweithio mewn blwyddyn ble roedd yna 13 lleuad lawn. Anlwc ac anffawd oedd yn dilyn y mynach hwnnw druan.

Beth am ein gwead corfforol ni wedyn, ein DNA ni a phwysigrwydd y rhif 23. Hwn yw’r rhif sydd yn rhag baratoi beth ydyn ni a phwy fyddan ni. Mae Gareth Roberts a’i ferch y Doctor Llinos Roberts yn cytuno fod hwn yn rhif annelwig o ddiddorol.

Cyfres FibonacciAllen ni drafod rhifau yn oes oesoedd, pam ddefnyddiodd yr Eifftiaid batrwm Fibonacci i gynllunio’r Pyramidiau yn Giza amser maith yn ôl? Pam fod yna gymaint o ddadlau ffyrnig wedi bod am un rhif bach syml y 0, y sero? Mae 0 yn ôl Karen Owen yn rhif anfeidroldeb,yn bopeth ac yn llawn posibiliadau yn gylch o fywyd a pharhad.

Mae’r rhifau yma ryda ni wedi eu creu er mwyn gwneud synnwyr o’r hyn sydd o’n cwmpas ni yn parhau i godi cwestiynau mawr amdanom ni a’n lle ni yn y bydysawd.

Dwi’n gobeithio y bydd y rhaglen yn llwyddo i agor y drws o leiaf i ryfeddod ein rhifau ni, ac i’r posibilrwydd hudolus fod yna batrwm a chysylltiadau a rhyw drefn ysbrydoledig i bopeth sydd o’n cwmpas ni.

Rhifau a Ni

Radio Cymru, ddydd Sul 24 Awst @ 1845

Ail-ddarllediad ddydd Mawrth 26 Awst @ 1816

http://www.bbc.co.uk/programmes/b007rkss

Tagiau erthygl

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma